SIP jest służbą pełnioną przez pracowników, mająca na celu zapewnienie przez zakłady pracy bezpiecznych i higienicznych warunków pracy oraz ochronę uprawnień pracowniczych.
SIP w zakładzie pracy tworzą:
- zakładowy społeczny inspektor pracy – dla całego zakładu pracy
- oddziałowi (wydziałowi) społeczni inspektorzy pracy – dla poszczególnych oddziałów (wydziałów)
- grupowi społeczni inspektorzy pracy – dla komórek organizacyjnych oddziałów (wydziałów).
Społeczni inspektorzy pracy mają prawo:
- kontrować stan budynków, maszyn, urządzeń technicznych i sanitarnych oraz procesy technologiczne z punktu widzenia bhp
- kontrolować przestrzeganie przepisów prawa pracy, w tym postanowień układów zbiorowych i regulaminów pracy, w szczególności w zakresie bhp
- uczestniczyć w kontroli przestrzegania w zakładzie pracy przepisów dotyczących
ochrony środowiska naturalnego
- brać udział w ustalaniu okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy
- brać udział w analizowaniu przyczyn powstawania wypadków przy pracy, chorób zawodowych
- uczestniczyć w przeprowadzaniu społecznych przeglądów warunków pracy
- opiniować projekty planów poprawy warunków bhp
- podejmować działania na rzecz aktywnego udziału pracowników zakładów pracy w kształtowaniu właściwych warunków bhp oraz oddziaływać na przestrzeganie przez pracowników przepisów i zasad bhp
Społecznym inspektorem pracy może pracownik danego zakładu pracy, który jest członkiem związku zawodowego i nie zajmuje stanowiska kierowniczego w zakładzie pracy. Zakładowe organizacje związkowe mogą postanowić, że społecznym inspektorem może być również pracownik zakładu nie będący członkiem związku zawodowego.